فرانک گری معماری نابغه و تاثیرگذار بود که با فرمهای غیرمتعارف و زبان بصری منحصربهفرد، مسیر معماری معاصر را دگرگون کرد.
به گزارش سرویس معماری مگ دید، این معمار کانادایی-آمریکایی در سن ۹۶ درگذشت و میراثی شگفتانگیز در معماری بر جای گذاشت. در این مقاله به بررسی ۱۵ اثر شگفتانگیز او میپردازیم.
خانه فرانک گری، آمریکا، ۱۹۷۸
برای مطالعه بیشتر: احیاء فرهنگی و اقتصادی شهرها با ” اثر بیلبائو”
فرانک گری در بازسازی خانه شخصی خود در سانتا مونیکای کالیفرنیا، بنای حومهای به سبک هلندی را در دل مجموعهای از ساختارهای درهمتنیده بازآفرینی کرد. این خانه که بعدها در نمایشگاه «معماری ساختارزدا» در موزه هنرهای مدرن نیویورک به نمایش درآمد، نقطه عطفی در شهرت گری شد. این پروژه با مصالح ارزانقیمت، از جمله ورقهای فولادی موجدار ساخته شده است.
گری در گفتوگویی با مجله PIN-UP در سال ۲۰۲۱ توضیح داد که شیفته مصالح ساده بوده و ضرورتی برای استفاده از مواد لوکس نمیدیده است. او گفت: «با فلز موجدار کار میکردم؛ ظاهر گالوانیزه آن را دوست داشتم. از کاربرد معمول آن خوشم نمیآمد، اما زیبایی آن را میپسندیدم. و البته چوب را از نمونههای الهامگرفته از معماری ژاپنی گرفته تا سازههای چوبی دوست داشتم.»
موزه طراحی ویترا، آلمان، ۱۹۸۹
موزه طراحی ویترا که با پوششی از گچ سفید و آلیاژ تیتانیوم-روی شکل گرفته، از نخستین تجلیهای سبک مجسمهسازی فرانک گری به حساب میآید؛ سبکی که بعدها به امضای بصری کارنامه حرفهای او تبدیل شد. این بنا که نخستین اثر گری در اروپا محسوب میشود، با رویکردی ساختارزدا طراحی شده است و خطوط سیال و منحنی آن، پژواکی از فرمهای نمادین کلیسای رونشان لوکوربوزیه را در خود دارد.
موزه هنر وایزمن فرانک گری، آمریکا، ۱۹۹۳
موزه هنر وایزمن با هدف برجسته شدن در میان سازههای مهم دانشکدههای دانشگاه مینهسوتا در مینیاپولیس طراحی شد و نمای فولاد ضدزنگ آن به یکی از امضاهای ماندگار فرانک گری تبدیل گشت. این بنا شخصیتی دوگانه دارد؛ نماهایی که رو به ساختمانهای تاریخی اطراف قرار گرفتهاند، برخلاف پوسته فلزی شاخص با آجر پوشیده شدهاند تا با بافت سنتی محیط همخوانی داشته باشند.
خانه رقصان، جمهوری چک، ۱۹۹۶
خانه رقصان که با همکاری ولادو میلونیچ، معمار کروات-چک و به سفارش شرکت بیمه ناسیونال طراحی شد، امروز یکی از نمادینترین سازههای پراگ است و کاربری آن به هتل تغییر یافته است. نام بنا از فرم مجسمهمانند آن الهام گرفته، جایی که یک حجم بلندتر مثل پیکرهای مردانه، گویی در حال همراهی و چرخاندن حجم شیشهای باریک و فشردهای است که در کنار آن ایستاده است.
گوگنهایم بیلبائو، اسپانیا، ۱۹۹۷
گوگنهایم بیلبائو را میتوان شناختهشدهترین اثر فرانک گری و چشمگیرترین نمونه معماری ساختارزدا دانست؛ بنایی با پوستهای متشکل از صفحات فلزی سیال و رقصان که منظر شهری بیلبائو را دگرگون کرد. این موزه چنان تاثیر عمیقی بر تصویر و اقتصاد شهر گذاشت که موجی جهانی از تلاش برای بازآفرینی موفقیت آن شکل گرفت؛ پدیدهای که بعدها با عنوان «اثر بیلبائو» شناخته شد.
گری در گفتوگویی با Dezeen در سال ۲۰۲۱ گفت: «همه میگویند شهر را تغییر دادم. قصد چنین کاری را نداشتم؛ تنها میخواستم جزئی از شهر باشم.»
موزه فرهنگ پاپ فرانک گری، آمریکا، ۲۰۰۰
حتما بخوانید: افتتاح بزرگترین موزه باستانشناسی جهان در مصر با ۱۰۰ هزار اثر تاریخی + تصویر
موزه فرهنگ پاپ یکی از معدود تجربههای فرانک گری در سبکی به نام «بلابتکچر» است؛ بنایی که مانند بسیاری از آثار او در پوستهای از ورقهای فلزی پیچیده شده، با این تفاوت که اینبار سطح فلزی در طیفی از رنگهای متنوع جلوه یافته است. این موزه که در مجاورت برج نمادین اسپیس نیدل در سیاتل ساخته شده، بزرگترین مجموعه آثار و یادبودهای مرتبط با جیمی هندریکس را در جهان در خود جای داده است.
تالار کنسرت والت دیزنی، آمریکا، ۲۰۰۳
تالار کنسرت والت دیزنی را میتوان همخانواده گوگنهایم بیلبائو دانست؛ بنایی شاخص در جریان معماری ساختارزدا و یکی از شناختهشدهترین نشانههای شهری لسآنجلس است.
پاویون سرپنتاین، بریتانیا، ۲۰۰۸
فرانک گری در سال ۲۰۰۸ با طراحی پاویون موقت سرپنتاین در لندن، به نوعی به خاستگاههای معماری خود بازگشت؛ سازهای با فرمهای برخوردکننده و استفاده از مصالحی که یادآور مداخله مشهور او در خانه شخصی بود. این پاویون بر پایه چهار ستون فولادی پوشیده از چوب بنا شده بود که مجموعهای از تختهها و تیرهای چوبی عظیم را در بالای خود نگه میداشت. این پروژه نخستین حضور معماری گری در لندن محسوب میشد.
هشت اسپروس، نیویورک، ۲۰۱۱
نخستین آسمانخراش فرانک گری در نیویورک، ساختمان «هشت اسپروس استریت» با پوستهای چینخورده و موجمانند، ادامهدهنده زبان بصری پروژههای مسکونی او از جمله اوپس هنگکنگ است. این برج ۲۶۵ متری میزبان ۹۰۳ واحد مسکونی است و فرم موجدار نما برای بخشی از واحدها پنجرههای برآمده و چشماندازهای ویژه ایجاد کرده است.
بنیاد لوییویتون فرانک گری، فرانسه، ۲۰۱۴
بنیاد لوییویتون در پاریس، طراحیشده بهعنوان مرکز هنر برای نهاد فرهنگی وابسته به خانه مد لوییویتون، با پوستهای عظیم از صفحات شیشهای جلوهای شبیه صدفهای غولآسا دارد. یازده گالری نمایش و آمفیتئاتر ۳۵۰ نفره این مجموعه در پشت نماهای منحنی جای گرفتهاند؛ نماهایی که از ۳۶۰۰ پانل شیشهای تشکیل شده است و ساختاری سبک و در عین حال باشکوه ایجاد کردهاند.
بایوموزئو، پاناما، ۲۰۱۴
بایوموزئو، نخستین اثر فرانک گری در آمریکای لاتین بر جزیرهای در مسیر جاده آمادور و در ورودی کانال پاناما بنا شد؛ مکانی که نقش نمادینی در روایت طبیعی و تاریخی منطقه دارد. گری در زمان افتتاح پروژه آن را تجربهای شخصی توصیف کرد. او عنوان کرد که با مردم پاناما پیوندی نزدیک احساس میکند و بر این باور است که همه باید برای حفظ تنوع زیستی تلاش کنیم.
دانشگاه فناوری فرانک گری، استرالیا، ۲۰۱۵
مرکز آموزشی و پژوهشی دانشگاه فناوری سیدنی با نمایی چینخورده و نامتقارن، چنان جلوهای ویژه پیدا کرده است که در برخی روایتها آن را «زیباترین کیسه کاغذی قهوهای فشردهشده» خواندهاند. این سازه که «ساختار دکتر چاو چاک وینگ» در دانشکده مدیریت UTS نام دارد، با ۳۲۰ هزار آجر پوشش یافته است. گری اعلام کرده که ایده این فرم را از خانههای درختی الهام گرفته و بازتابی از حس بازیگوشی و طبیعت است.
لونا آرل، فرانسه، ۲۰۲۱
برج مجموعه فرهنگی لونا آرل، ساختمانی ۵۶ متری است که نمای آن با ۱۱ هزار صفحه فولاد ضدزنگ به شکلی نامنظم پوشانده شده است و حضوری درخشان در بافت شهری دارد. این سازه علاوه بر ایفای نقش نماد و برج دیدبانی، میزبان گالریهای نمایش، آرشیو، کتابخانه، دفترهای اداری، فضاهای آموزشی و یک کافه است و به مرکز فعالیتهای فرهنگی مجموعه تبدیل شده است.
پراسپکت پلیس، بریتانیا، ۲۰۲۲
مجموعه مسکونی پراسپکت پلیس که چشمانداز نمادین ایستگاه نیروگاه باترزی را در قاب خود قرار میدهد، با نماهای سفید موجدار و پنجرههای بزرگ جلوهای پویا و معاصر ایجاد کرده است. این پروژه، نخستین طرح مسکونی فرانک گری در بریتانیا، بیش از ۳۰۰ واحد سکونتی را در دل خود جای داده و به تجربهای تازه در کارنامه او تبدیل شده است.
گوگنهایم ابوظبی، امارات متحده عربی، ۲۰۲۵
بر اساس گزارشها، گوگنهایم ابوظبی قرار است تا پایان سال افتتاح شود و بهعنوان آخرین پروژه بزرگ فرهنگی فرانک گری ثبت خواهد شد. این مجموعه که در چارچوب توسعه فرهنگی جزیره سعدیات و در مجاورت موزه ملی زاید اثر فاستر و شرکا و لوور ابوظبی اثر ژان نوول شکل میگیرد، با انباشتی از حجمهای مکعبی، ورقهای فلزی منحنی و سایبانهای زاویهدار، ادامهدهنده زبان شاخص معماری گری است.
میراث فرانک گری
فرانک گری معمار برجستهای است که با شکستن قواعد سنتی طراحی و استفاده از فرمهای غیرخطی، سطوح موجدار و مصالح صنعتی، چهره معماری معاصر را دگرگون کرد. آثار او نه تنها از نظر بصری تاثیرگذار هستند، بلکه فضای شهری را نیز بازتعریف میکنند و تجربهای متفاوت برای بیننده ایجاد مینمایند. گری با پروژههایی مانند گوگنهایم بیلبائو، تالار کنسرت والت دیزنی و مجموعههای فرهنگی بزرگ، نشان داد که معماری میتواند همزمان جسورانه، شاعرانه و کارکردی باشد.
